Strona główna » Artykuły » Zdrowie dziecka » Temperament dziecka

Temperament dziecka

Temperament dzieckaJeśli zechcielibyśmy porównywać się pod względem naszych osobowości to bez wątpienia już na wstępie naszych badań stwierdzimy, że jesteśmy niezwykle zróżnicowani. Ta różnorodność towarzyszy nam od samego początku życia i jesteśmy w stanie zaobserwować ją już u nowonarodzonego, małego człowieka. Część dzieci jest hałaśliwa, łatwo się irytuje i wyrywa z rąk, inne dzieci są na ogół radosne i przyjacielskie, lubią mocne przytulanie. Skąd takie różnice? Odpowiada za nie temperament, czyli ta część naszej osobowości, którą większość specjalistów i specjalistek z zakresu psychologii rozwojowej uznaje za wrodzoną, silnie uwarunkowaną genetycznie komponentę naszej psychiki.

CECHY TEMPERAMENTU DZIECKA

Od niemowlęcia i małego dziecka nie oczekujemy, że będzie miało wyrobione przekonania i postawy. Nabywanie ich przebiega w czasie, w toku socjalizacji i zależy od kultury w jakiej wychowuje się człowiek. Pamiętać należy, że również cechy wrodzone mogą być modyfikowane pod wpływem silnych i długotrwałych oddziaływań środowiska, zatem nie możemy mówić o ścisłym podziale na naturę i kulturę. Problem stabilności pewnych cech temperamentu np. krzykliwości czy lękliwości jest ważny ze względu na przebieg procesu adaptowania się dziecka do życia w społeczeństwie. Każdy rodzic chciałby aby jego dziecko jak najłatwiej zaadaptowało się do funkcjonowania wśród innych ludzi, także spoza rodziny. W jakim stopniu jest to możliwe do osiągnięcia?

Według większości definicji cechy temperamentu to te cechy, które:

  • są wrodzone (czyli dziedziczone po przodkach i częste w danej rodzinie),
  • zasadniczo stabilne w ciągu życia,
  • ujawniają się na bardzo wczesnym etapie życia (nawet już u noworodków).
Badacze i badaczki podawali różne zestawy takich cech. Do jednego z najczęściej omawianych w literaturze należy zestaw cech temperamentalnych poznany dzięki badaniom NYLS. Były to Nowojorskie Badania Podłużne przeprowadzane już od lat 50. XX wieku przez dwóch lekarzy pediatrów: Alexandra Thomasa i Stellę Chess. Badania trwały przez 30 lat, po to aby uchwycić w jaki sposób temperament małego dziecka wpływał na jego przystosowanie się psychiczne w późniejszym okresie życia. Badacze rozpoczęli od wywiadów z rodzicami małych dzieci. Interesowały ich przede wszystkim sposoby reagowania danego dziecka w sytuacjach kiedy napotykało ono na potencjalne trudności. W jaki sposób dziecko przystosowywało się gdy podlegało frustaracji i stresowi np. z powodu niewygodnego ułożenia go do snu? Dzięki zebranym informacjom Thomas i Chess stwierdzili, w oparciu o analizę statystyczną częstości skupień danych cech, że mamy do czynienia z trzema zestawami cech temperamentalnych, które określili jako style behawioralne. Stylom tym nadali nazwy: łatwy, trudny, powoli rozgrzewający się.

I tak dziecko charakteryzujące się łatwym stylem behawioralnym jest zazwyczaj w pozytywnym, pogodnym nastroju, regularnie spożywa pokarmy i śpi. Nowe bodźce wydają się go umiarkowanie interesować, reaguje na nie zbliżaniem się i zainteresowaniem. Jego negatywne reakcje np. płacz są przeciętnie nasilone. Wedle statystyk taki wzorzec zachowania występuje u ok. 40 % dzieci.

Dziecko wykazujące trudny styl behawioralny jest zdecydowanie częściej niezadowolone, trudno przewidzieć w jakich porach będzie domagało się pokarmu czy odpoczynku. Nowe bodźce są dla niego dużym stresem, wycofuje się z sytuacji, w których styka się z nimi. Często płacze i trudno uspokaja się. Na swoje otoczenie reaguje intensywnie, nie lubi nadmiernej stymulacji. Szacuje się, że 10 % dzieci ma właśnie taki temperament.

Dziecko określone jako powoli rozgrzewające się również z trudem przystosowuje się do wszelkich nowości. Nieznane mu osoby czy przedmioty powodują u niego chęć wycofywania się. Jednak jego reakcje nie są tak gwałtowne jak u dziecka o trudnym stylu behawioralnym, łatwiej uspokoić jego płacz, czy wprowadzić regularność do czynności opiekuńczych. Około 15 % dzieci rodzi się z takim temperamentem.

Jak widać z powyższej statystyki pozostałe 35 % populacji dziecięcej nie zostało zaliczone przez badaczy do żadnej z wyróżnionych przez nich grup. Stało się tak dlatego, że były to dzieci przeważnie słabo reagujące w badanych wymiarach, tak w sytuacjach pozytywnych jak i negatywnych.

TRUDNY TEMPERAMENT DZIECKA

Badacze interesowali się przede wszystkim tym jakie będą dalsze losy dzieci uznanych za wyposażone przez biologię w trudny styl behawioralny. Czy dzieci te będą doświadczać większych problemów w funkcjonowaniu wśród ludzi także w późniejszym okresie swojego życia? Jeśli istnieje takie ryzyko, to warto wcześniej pomyśleć o wsparciu dla nich.

W niektórych badaniach wykryto związki pomiędzy temperamentalnymi trudnościami u małego dziecka, a późniejszymi zaburzeniami w zachowaniu. Jednak są to dane, które można różnie interpretować! Przede wszystkim te cechy dziecka, które powodują przypisanie mu trudnego stylu behawioralnego, a są to na przykład wzmożona drażliwość i płacz, zwiększają ryzyko, że rodzice będą musieli wkładać większy wysiłek w zbudowanie z nim optymalnej relacji. Możliwe, że częściej niż było by to przy dziecku z łatwym stylem behawioralnym będą popadać w zniecierpliwienie i ujawniać niechęć wobec dziecka. Dla psychologa badającego dziecko „trudne” podstawowym zagadnieniem jest to w jakim stopniu określenie to odwołuje się do faktycznych cech dziecka, a w jakim stopniu jest to opis arbitralnie przyznany dziecku przez jego opiekunów skarżących się na różne aspekty zachowania swojego wychowanka. W takiej sytuacji musimy sobie uświadomić, że rodzice różnią się między sobą swoimi kompetencjami wychowawczymi i chęcią do ich pogłębiania. Różnice w ocenach mogą wypływać z tego, że odmienne sposoby zachowania są uznawane za właściwe przez różnych ludzi, nawet gdy rozpatrujemy tą samą sytuację. W tym przypadku można się zastanawiać na ile mamy do czynienia jeszcze z temperamentem, a na ile zachowanie dziecka jest już uwarunkowane interakcjami w rodzinie. Są to sytuacje wymagające indywidualnego podejścia.

Autor: Małgorzata Ćwik

Małgorzata Ćwik
Okiem psycholożki przyglądam się sprawom zdrowia kobiet i nie odmawiam swojego ucha gdy któraś z nich zechce podzielić się ze mną swoją historią

Nie przegap

Nosidełko czy chusta do noszenia dziecka

Nosidełko czy chusta do noszenia dziecka?

W ostatnim czasie z myślą o rodzicach i ich pociechach powstało wiele udogodnień takich jak …

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.